Take a fresh look at your lifestyle.

በአማርኛ ቋንቋ ስርዓት መሰረት የግጥም አይነቶች ምን ምን ናቸው?

በአማርኛ ቋንቋ ስርዓት መሰረት የግጥም አይነቶች ምን ምን ናቸው?

ግጥሞች በዘር እና በአነባበባቸው መሰረት በስምንት መደቦች ይከፈላሉ:

–የወል ግጥም (ተራ ወይም ደንበኛ ግጥም) – በሁሉ ዘንድ የተለመደው እና ስንኙ ለብዙዎች ዘፈኖች ተስማሚ የሆነው ግጥም ነው።ምሳሌ:-

አርበኞች መሞትን ማን አስተማራቸው፣

ታላቁ ጴጥሮስ ነው ባርኮ የሰጣቸው።

–ሰንጎ መገን ቤት – ስንኙ ከወል ግጥም የሚያንስ ነው።

www.krogerfeedback.com

ምሳሌ:-

ገለል በሉለት አንደዜ ለሱ፣

ግልግል ያውቃል ከነፈረሱ።

በሻህ አቦየ አባ ደፋር፣

እያየህ ውጋ እያየህ ማር።

–ወዳጅ ዘመዴ ምነው ቤት – የመሰንቆ ዜማ ነው። ቤቱ አጫጭር ነው ፤ አንዳንድ ጊዜ ከበገና ግጥም ጋር ይተባበራል።

ምሳሌ:-

ሠሪ ፍጥረቱን አታለለ፣

በኖራ ሰራሁ እያለ።

አይፈርስም ነበር ቤታችን፣

እውነት ኖራ ቢሆን።

–እዮሃ አበባየ ቤት – ለመስቀል ድምር የሚዘፈን የጨዋዎች ዘፈን ነው። ሐረጉን ያልቆጠሩት እንደሆነ በአንድ ቤት የሚነገር ግጥም ይባላል። ሐረጉ ሲቆጠር ግን ሁለት ቤት ይባላል።

ምሳሌ:-

አትኩራ ገብስ ፣ ጎመን ባወጣው ነፍስ።

አይዞሽ ነፍሴ ፣ ደረሠለሽ ገብሴ።

–ሆያ ሆየ ቤት – ጎልማሶች በዘመን መለወጫ ላይ የሚጫወቱት ነው። ግጥሙ ከሰንጎ መገን ጋር አንዳንድ ጊዜ ይገጣጠማል።

ምሳሌ :-

ለዝና ብሎ የሠጠኝ ሙክት፣

በለጭማ ነው ባለ ምልክት፣

ምስከረም ጠባ እሱን ሳነክት።

 

–ቡሄ በሉ ቤት – ወንዶች ልጆች ለቡሄ የሚጫወቱት የግጥም ስልት አይነት ሲሆን ስንኙ ኣጫጫር ነው። አንዳንድ ጊዜ ሀረጉም ቤት እየመታ ይነገራል።

ምሳሌ :-

ቡሄ በሉ ልጆች ሁሉ።

አንዱን አምጭው አትለውጭው።

እዙያ ማዶ ጭስ ይጨሳል፣

አጋፋሪ ይደግሳል።

–የበገና ሰላምታ

ምሳሌ :-

በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ።

አሐዱ አምላክ ብየ ሰላምታ ላድርስ።

ለጌታየ ላንተ ለላይኛው ንጉስ።

እስክትጠራኝ መጥቸ እስካይህ ድረስ።

–ሕገ ወጥ ቤት – አካሄዱ ግጥም ሲመስል ቤት የሚያፈርስና የግጥሞችን ህግ የማይጠብቅ ነው። እንደዚህ ያለው ግጥም በዱሮ ዘመን በባላገሮች ዘንድ ይነገር ነበር። ባሁኑ ዝመን ግን እንደ መሳቂያ ነው እንጂ ለስራ አያገለግልም።

ምሳሌ :-

አትለውም ወይ ማጅር ማጅሩን፣

አንተ ምን ቸገረህ እሱን ታላመመው።

የማነው በሬ እግዜር የማረው፣

እቅብቅብ ገብቶ ይነፈንፋል።

ከኔውም እንደሆነ ተውቃቤዬ፣

ሎሚ ስይዘው ይሸትብኛል።

(ምንጭ፦የአማርኛ ሰዋስው ፣ ብላታ መርስዔ ኀዘን ወልደ ቂርቆስ)

Leave A Reply

Your email address will not be published.